Ontbossing

Ontbossing

Over ontbossing in het Zuiden als gevolg van intensieve landbouw is  er al een hoop inkt gevloeid. De impact van gewassen als soja en palmolie op de bosbedekking en biodiversiteit  is relatief bekend bij het grote publiek. De massieve ontbossing van (regen)wouden voor cacaoteelt daarentegen is een sluimerende problematiek die jaren onder de radar is gebleven vanwege de focus op andere gewassen. 

 

Duizelingwekkende cijfers

Cacaobonen worden voornamelijk geproduceerd in Zuid-Amerika en West-Afrika. Ivoorkust en Ghana zijn de grootste producenten, verantwoordelijk voor zeker 60% (1) van de globale cacaoproductie. Het is dan ook vooral in deze landen dat de gevolgen van cacaoteelt niet meer te overzien zijn. Volgens een berekening van Mighty Earth op basis van overheidskaarten en satellietbeelden is in Ivoorkust tussen 1990 en 2015 85% van het originele bosgebied verdwenen. Ook in Ghana gaat de bosoppervlakte razendsnel achteruit. In beide gevallen is cacao een van de hoofdoorzaken.

In West-Afrika werken ongeveer 2 miljoen boeren vaak op kleine familieplantages. Gemiddeld verdienen zij € 0,67 per dag (2), ver onder de armoedegrens. De prijs die de boeren krijgen voor hun cacao is veel te laag en de landbouwgronden geraken uitgeput. Om aan een leefbaar inkomen te komen voelen de boeren de druk om meer cacao te produceren. Ze trekken hiervoor steeds vaker de bossen in waar ze de vegetatie wegkappen of afbranden om die te vervangen door cacaobomen. Uit recente studies blijkt dat zelfs beschermde gebieden en nationale parken niet veilig zijn: van de 23 onderzochte beschermde gebieden in Ivoorkust bleken 7 bijna volledig gedomineerd te zijn door cacaoteelt (3). De reden hiervoor is simpel: de bomen op de bestaande cacaoplantages worden steeds ouder en produceren minder. Als korte termijn-oplossing planten de boeren nieuwe bomen op de vruchtbare bosgrond. Door de intensieve teelt is na enkele jaren echter ook deze grond opnieuw uitgeput, en wordt er weer een nieuw stuk bos gekapt. 

De grootste paradox in dit verhaal is echter het desastreuze effect van de ontbossing op de cacaoteelt zelf. De boskap verstoort de balans van de bodemtemperatuur, -mineralen en het watergehalte, hetgeen droogte en onvoorspelbare neerslag veroorzaakt. Deze fenomenen hebben een direct effect op de cacaoteelt, waardoor die op lange termijn zelfs onmogelijk kan worden in Ivoorkust en Ghana.

 

Certificering en ontbossing

Labels zoals Fairtrade, Utz en Rainforest Alliance kunnen wel degelijk een rol spelen in de inperking van de boskap. Boeren die een van deze certificaties willen behalen moeten voldoen aan een reeks criteria, waaronder enkele in verband met ontbossing. De striktheid van die criteria hangt sterk af van de definitie die het label geeft aan het concept “bos”. De hoogste standaard wat betreft ontbossing is die van Rainforest Alliance, een label dat zeer ecologisch georiënteerd is. Zij garanderen het behoud van alle bossen, zowel oerbos als secundaire (aangeplante) bossen. Fair Trade en Utz beperken zich tot het oerbos.

De ondersteuning en aanmoediging van de cacaoboeren om zich te certificeren lijkt dus een waardevolle piste in de strijd tegen ontbossing. Een goed voorbeeld hiervan is de Ghanese cacao-coöperatieve Kookoo Pa Farmers Association. Deze organisatie behaalde reeds de Utz-certificatie en beschikt onder ander over demonstratieboerderijen waar boeren training krijgen over duurzame productiemethodes. Dankzij de financiële steun van het Trade for Development Centre slaagde de coöperatie er in 2017 in om 2000 nieuwe boeren te integreren en een netwerk op te zetten van community level facilitators (CLF’s). Die CLF’s kregen een technische training rond duurzame productietechnieken en een stappenplan naar certificatie. Op hun beurt leiden zij hun dorpsgenoten op. De sleutel tot een efficiëntere, eerlijkere en duurzamere cacaoproductie ligt immers (deels) in een sterkere organisatie: door zicht te organiseren in coöperaties krijgen de boeren een betere toegang tot kennis, hulpbronnen en ligt de weg naar certificering open.

 

Hoe reageert de industrie?

Ook de globale chocoladesector toont zich bereid om inspanningen te leveren op het vlak van bosconservatie. De grote spelers van de industrie, zoals Barry Callebaut, Nestlé en Mondelez, zaten begin 2017 in London voor de eerste keer samen aan tafel om de problematiek rond ontbossing te bespreken. De meeste van deze multinationals beschikken over eigen duurzaamheidsprogramma’s met projecten ter plaatse. Sommige werken daarnaast ook samen met externe certificeringsschema’s zoals Fairtrade, Utz of Rainforest Alliance. De meeting van 2017 leidde dan wel tot het engagement om gezamenlijk de ontbossing te reduceren, maar hoe die samenwerking precies zal verlopen is nog steeds onduidelijk.

Is duurzame cacaoteelt mogelijk?

Toch wel. Agroforestry of boslandbouw is een alternatieve landbouwmethode waarbij het aanplanten en beheren van bomen gecombineerd wordt met groente-, - fruit of veeteelt. Deze methode brengt verschillende voordelen met zich mee: de landbouwgrond wordt vruchtbaarder en is beter beschermd tegen noodweer en ziektes. Het boslandbouwmodel vraagt echter tijd en investeringen, twee zaken waarover de West-Afrikaanse boeren niet beschikken. Toch zullen Ivoorkust en Ghana nieuwe landbouwstrategieën moeten introduceren willen ze op op lange termijn cacao blijven produceren.  Een rapport van Climate Focus voor de Wereldbank vermeldt een strengere regelgeving vanuit de overheid, financiële ondersteuning, en restauratie en regeneratie van oudere cacaoplantages als mogelijke strategieën om eind te maken aan de razendsnel oprukkende ontbossing. Onder de huidige omstandigheden stevenen Ghana en Ivoorkust immers af op niet één maar twee rampscenario’s: de verdwijning van zo goed als al hun bossen en een veranderend klimaat dat de cacaoproductie zwaar kan verstoren..

 

Foto's

1. Deforestation Ivoorkust - Mighty Earth
2. Forest cover Ivoorkust - Mighty Earth
3. Asante Bismark Ghana - Mwangi Kirubi

Bronnen

  • (1) CijferDedicated 2016 / VOICE 2015
  • (2) Berekening van Fair Trade Belgium in het kader van de Week van de Fair Trade
  • (3) Mighty Earth: "Chocolate's dark secret"